نسبت‌های مالی چیست؟

نسبت‌های مالی ابزارهای محاسباتی هستند که ارقام خام موجود در صورت‌های مالی را به شاخص‌های معنادار و قابل مقایسه تبدیل می‌کنند. مدیران، تحلیل‌گران بازار سرمایه و سرمایه‌گذاران با استفاده از این نسبت‌ها، وضعیت سلامت مالی، میزان سودآوری و ریسک یک کسب‌وکار را ارزیابی می‌کنند. بررسی اعداد به صورت مطلق اطلاعات محدودی به ما می‌دهد، اما تبدیل آن‌ها به نسبت‌های استاندارد، امکان مقایسه شرکت‌ها با یکدیگر و بررسی روند تاریخی یک مجموعه را فراهم می‌کند. پس در این مقاله از سیبا حساب همراه ما باشید تا ساختار، انواع و کاربرد این شاخص‌های مهم مالی را به صورت دقیق بررسی کنیم.

پیش‌نیاز بررسی نسبت‌های مالی: صورت‌های مالی

برای محاسبه نسبت‌ها، به داده‌های استاندارد نیاز داریم. این داده‌ها مستقیما از گزارش‌های رسمی شرکت استخراج می‌شوند. سه گزارش اصلی که پایه محاسبات مالی هستند عبارتند از:

• ترازنامه
  گزارشی که دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه صاحبان سهام را در یک تاریخ مشخص نشان می‌دهد و وضعیت اقتصادی شرکت را تصویر می‌کند.
• صورت سود و زیان
  یکی از انواع صورت های مالی است که گزارشی از درآمدهای عملیاتی و غیرعملکاتی را در برابر هزینه‌ها قرار داده و میزان سود یا زیان خالص را در یک دوره زمانی مشخص می‌کند.
• صورت جریان وجوه نقد
  ورود و خروج پول نقد به شرکت را بر اساس فعالیت‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تامین مالی رصد می‌کند.

دسته‌بندی اصلی نسبت‌های مالی

تحلیل‌گران برای ارزیابی ابعاد مختلف یک کسب‌وکار، نسبت‌ها را در چهار گروه اصلی دسته‌بندی می‌کنند. هر گروه بخش خاصی از عملکرد مدیریت و وضعیت اقتصادی مجموعه را هدف قرار می‌دهد.

۱. نسبت‌های نقدینگی

این گروه از نسبت‌ها توانایی شرکت در پرداخت تعهدات و بدهی‌های کوتاه‌مدت را ارزیابی می‌کنند. تامین‌کنندگان مواد اولیه و بانک‌ها برای اعطای اعتبارات کوتاه‌مدت، توجه ویژه‌ای به این بخش دارند.

• نسبت جاری
  نسبت جاری از حاصل تقسیم دارایی‌های جاری بر بدهی‌های جاری بدست می‌آید.
  این شاخص نشان می‌دهد شرکت به ازای هر یک ریال بدهی کوتاه‌مدت، چند ریال دارایی نقدشونده در اختیار دارد. عدد بالاتر نشان‌دهنده توانایی بیشتر در تسویه بدهی‌هاست.
• نسبت آنی
  برای محاسبه آن، موجودی مواد و کالا و پیش‌پرداخت‌ها از دارایی‌های جاری کسر شده و حاصل بر بدهی‌های جاری تقسیم می‌شود.
  با توجه به اینکه فروش موجودی کالا ممکن است زمان‌بر باشد، این نسبت ارزیابی سخت‌گیرانه‌تری از نقدینگی فوری شرکت ارائه می‌دهد.

۲. نسبت‌های اهرمی (بدهی)

نسبت‌های اهرمی ساختار سرمایه شرکت را بررسی می‌کنند و نشان می‌دهند چه میزان از دارایی‌های مجموعه از طریق ایجاد بدهی و چه میزان از طریق آورده سهام‌داران تامین شده است.

• نسبت بدهی
  از تقسیم کل بدهی‌ها بر کل دارایی‌ها به دست می‌آید. این شاخص مشخص می‌کند که چند درصد از کل دارایی‌های شرکت متعلق به طلبکاران است. بالا بودن بیش از حد این نسبت، ریسک ورشکستگی را در شرایط رکود افزایش می‌دهد.
• نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام
  حاصل تقسیم کل بدهی‌ها بر ارزش ویژه (حقوق صاحبان سهام) است. این نسبت میزان اتکای مدیریت به تامین مالی خارجی (وام و اعتبار) را در برابر سرمایه داخلی مشخص می‌کند.

۳. نسبت‌های کارایی (فعالیت)

این گروه نشان می‌دهد مدیریت تا چه حد در استفاده از منابع و دارایی‌های در اختیار خود برای ایجاد درآمد و فروش موفق عمل کرده است.

• نسبت گردش مجموع دارایی‌ها
  از تقسیم فروش خالص بر میانگین کل دارایی‌ها محاسبه می‌شود. مشخص می‌کند که به ازای هر یک ریال سرمایه‌گذاری در دارایی‌ها، چند ریال فروش در شرکت ایجاد شده است.
• نسبت دوره گردش موجودی کالا
  سرعت تبدیل مواد اولیه و کالای ساخته شده به فروش را می‌سنجد. توقف طولانی کالا در انبار به معنای خواب سرمایه است و این نسبت کمک می‌کند تا کارایی بخش فروش و مدیریت انبار ارزیابی شود.

۴. نسبت‌های سودآوری

مهم‌ترین بخش برای سرمایه‌گذاران و سهام‌داران، بررسی میزان سودسازی شرکت است. این نسبت‌ها موفقیت مجموعه را در کسب بازدهی از فروش و سرمایه‌گذاری نشان می‌دهند.

• نسبت حاشیه سود خالص
  از تقسیم سود خالص بر فروش خالص به دست می‌آید. نشان می‌دهد پس از کسر تمامی هزینه‌ها (عملیاتی، مالیات و بهره)، چند درصد از مبلغ فروش به عنوان سود خالص برای شرکت باقی مانده است.
• نسبت بازده حقوق صاحبان سهام (ROE)
  حاصل تقسیم سود خالص بر مجموع حقوق صاحبان سهام است. این شاخص به سرمایه‌گذار می‌گوید که شرکت با پولی که سهام‌داران در آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند، چه میزان سود خالص تولید کرده است.

جدول خلاصه شاخص‌های مالی

برای درک سریع‌تر ارتباط بین اقلام و نوع نسبت‌ها، جدول زیر کاربرد آن‌ها را خلاصه کرده است:

کاربرد نسبت‌های مالی برای دریافت وام و تسهیلات

بانک‌ها و موسسات اعتباری پیش از موافقت با پرداخت تسهیلات، صورت‌های مالی شرکت متقاضی را اعتبارسنجی می‌کنند. هدف بانک اطمینان از بازگشت اصل و فرع وام در زمان مقرر است. در این فرآیند، دو نسبت اهمیت بالایی دارند:

• نسبت جریان نقدی به کل بدهی
  بانک بررسی می‌کند که آیا جریان ورود پول نقد به شرکت ناشی از عملیات اصلی، تکافوی پرداخت اقساط وام جدید را در کنار بدهی‌های قبلی می‌دهد یا خیر.
• نسبت کفایت سرمایه و اهرم مالی
  اگر شرکتی پیش از درخواست وام، نسبت بدهی بسیار بالایی داشته باشد، ساختار مالی آن پرریسک ارزیابی شده و احتمال رد درخواست تسهیلات توسط کمیته اعتباری بانک افزایش می‌یابد.

جمع بندی

در پاسخ به این سوال که نسبت‌های مالی چیست، متوجه شدیم که این شاخص‌ها قطب‌نمای هدایت کسب‌وکارها و راهنمای سرمایه‌گذاران در بازارهای مالی هستند. محاسبه دقیق و تحلیل روند تاریخی نسبت‌های نقدینگی، اهرمی، کارایی و سودآوری، تصویر شفافی از نقاط ضعف و قوت یک ساختار اقتصادی ارائه می‌دهد. اتکا به ارقام ریالی بدون تبدیل آن‌ها به نسبت‌های استاندارد، باعث خطای محاسباتی در سرمایه‌گذاری و مدیریت ریسک می‌شود. استفاده از نرم‌افزارهای حسابداری استاندارد که این نسبت‌ها را به صورت خودکار محاسبه و گزارش می‌کنند، مسیر تحلیل داده‌های مالی را برای مدیران سریع‌تر و دقیق‌تر می‌کند.همچنین اگر کسب‌وکار خدماتی دارید، استفاده از ابزارهای تخصصی می‌تواند مدیریت امور مالی را ساده‌تر و دقیق‌تر کند. سیبا حساب با ارائه نرم‌افزار حسابداری خدماتی، به شما کمک می‌کند پیچیدگی‌های مدیریت مالی را کاهش داده و کنترل بهتری بر اطلاعات و گزارش‌های مالی کسب‌وکار خود داشته باشید.