چگونه صورت جریان وجوه نقد بسازیم؟ راهنمای ۲ مرحله ای با مثال عملی

صورت جریان وجوه نقد در ظاهر شاید فقط جدولی از ورود و خروج پول به نظر برسد، اما در عمق خود، نبض زنده‌ی یک سازمان را بازتاب می‌دهد. این گزارش مالی گستره فراتر از یک صورت حساب است؛ تصویری است از نحوه حرکت واقعی پول در دل کسب‌وکار، نه وعده‌های ترازنامه و نه برآوردهای سود و زیان.

هر رقم در آن داستانی از تصمیمات مدیریتی، استراتژی‌های سرمایه‌گذاری و توان شرکت در پرداخت تعهدات روزمره را روایت می‌کند. وقتی سود خالص در گزارش درآمد بالا می‌رود ولی جریان نقدی منفی می‌ماند، معنایش این است که شرکت روی کاغذ موفق است اما در عمل، هنوز برای نفس کشیدن نقدینگی کم می‌آورد. از همین‌جاست که اهمیت این صورت مالی نمایان می‌شود؛ چون تنها سندی است که نشان می‌دهد پول از کجا آمده و به کجا رفته است. در این مقاله از سیبا حساب قصد داریم شما را با نحوه ساختن صورت جریان وجوه نقد آشنا کنیم.

چرا صورت جریان وجوه نقد حیاتی‌تر از سود و زیان است؟

صورت جریان وجوه نقد برخلاف صورت سود و زیان که بیشتر بر مبنای تعهدی و حسابداری تنظیم می‌شود، واقعیت زنده‌ی گردش پول را نشان می‌دهد. این گزارش به‌جای تمرکز بر اعداد حسابداری و سودهای روی کاغذ، می‌گوید آیا شرکت واقعاً نقد دارد یا نه. به همین دلیل، تحلیلگران و مدیران مالی آن را شاخصی صادق‌تر برای سنجش توان بقای شرکت می‌دانند. محاسبه صورت جریان وجوه نقد در نرم افزار حسابداری شرکتی به سادگی قابل محاسبه و دسترسی است.

دلایل حیاتی بودن آن را می‌توان چنین برشمرد:

• نشان می‌دهد شرکت چقدر از فعالیت واقعی خود پول نقد به‌دست می‌آورد، نه صرفاً سود حسابداری.
• مشخص می‌کند آیا سازمان توان پرداخت بدهی‌ها، حقوق و تعهدات کوتاه‌مدت را دارد یا خیر.
• تفاوت میان سود ظاهری و جریان واقعی نقد را آشکار می‌سازد و از خطای برداشت درباره عملکرد جلوگیری می‌کند.
• مبنایی برای ارزیابی سلامت مالی و ریسک نقدینگی است، به‌ویژه در شرکت‌هایی که سود بالا اما جریان نقدی منفی دارند.
• دیدی شفاف از کیفیت سود ارائه می‌دهد؛ یعنی آیا سود گزارش‌شده حاصل فروش واقعی است یا ناشی از حساب‌سازی و تعدیلات ترازنامه‌ای.
• به مدیران کمک می‌کند تصمیم بگیرند چه زمانی و چگونه سرمایه‌گذاری یا تأمین مالی انجام دهند تا تراز نقدینگی حفظ شود.

سه بخش اصلی صورت جریان وجوه نقد: عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی

صورت جریان وجوه نقد برای آن‌که روایت دقیقی از پویایی مالی شرکت ارائه دهد، به سه بخش مجزا تقسیم می‌شود؛ بخش‌هایی که هر یک وجهی از رفتار اقتصادی سازمان را آشکار می‌سازند. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند تا تحلیلگر بتواند بفهمد نقدینگی از چه مسیرهایی در حال ورود و خروج است؛ آیا شرکت از فعالیت‌های اصلی خود نقد تولید می‌کند یا به وام و فروش دارایی متکی است؟

آیا سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده بازدهی ایجاد کرده‌اند یا منابع مالی را قفل کرده‌اند؟ این سه بخش عبارت‌اند از جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های عملیاتی، جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های سرمایه‌گذاری و جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های تأمین مالی.

جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های عملیاتی

در بخش جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های عملیاتی، نشان می‌دهد که شرکت از فعالیت‌های روزمره و اصلی خود، یعنی همان فروش کالا یا ارائه خدمات، چه میزان وجه نقد واقعی به دست آورده یا از دست داده است. در این قسمت اقلامی مانند دریافت از مشتریان، پرداخت به تأمین‌کنندگان، هزینه حقوق و دستمزد، پرداخت مالیات و سایر مخارج جاری ثبت می‌شوند.

اهمیت این بخش در آن است که به‌وضوح آشکار می‌کند آیا کسب‌وکار از دل عملکرد واقعی خود نقد تولید می‌کند یا برای پرداخت تعهدات جاری ناچار به وام‌گیری می‌شود. معمولاً جریان نقدی مثبت در این بخش نشانه سلامت عملیاتی شرکت است، زیرا بیانگر آن است که فعالیت‌های اصلی سودده و پایدار هستند، نه صرفاً بر پایه فروش دارایی‌ها یا استقراض.

جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های سرمایه‌گذاری

در بخش جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های سرمایه‌گذاری، مسیرهای سرمایه‌گذاری و خرید یا فروش دارایی‌های بلندمدت نمایش داده می‌شود. هر پرداخت بابت خرید تجهیزات، ماشین‌آلات، زمین، ساختمان یا سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دیگر در این دسته جای می‌گیرد. همچنین وجوه نقد حاصل از فروش دارایی‌های ثابت یا دریافت سود از سرمایه‌گذاری‌ها نیز در همین قسمت ثبت می‌شود. این بخش، نمایی از نگاه بلندمدت مدیریت به رشد آینده را ترسیم می‌کند.

اگر شرکت در حال گسترش زیرساخت‌ها و خرید دارایی‌های مولد باشد، ممکن است در کوتاه‌مدت جریان نقدی منفی نشان دهد، اما این منفی بودن الزاماً نشانه ضعف نیست، بلکه می‌تواند علامتی از رشد پایدار و نگاه توسعه‌محور باشد.

جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های تأمین مالی

بخش جریان نقدی ناشی از فعالیت‌های تأمین مالی هم بازتاب‌دهنده تصمیمات شرکت در خصوص تأمین یا بازپرداخت منابع مالی است. هرگونه دریافت وام، انتشار سهام جدید، بازخرید سهام یا پرداخت سود سهام به سهامداران در این بخش درج می‌شود.

به عبارتی، این قسمت نشان می‌دهد شرکت چگونه برای فعالیت‌های خود سرمایه جمع کرده و چگونه بدهی‌ها یا تعهدات مالی را بازپرداخت کرده است. بررسی دقیق این بخش می‌تواند روشن کند که شرکت به چه میزان به منابع بیرونی وابسته است و تعادل بین استقراض، سرمایه‌گذاری و بازده سهامداران تا چه اندازه رعایت شده است.

گام‌های عملی تهیه صورت جریان وجوه نقد مستقیم و غیرمستقیم

دو روش اصلی برای تنظیم این صورت وجود دارد: روش مستقیم و روش غیرمستقیم. هر دو در نهایت به عدد یکسانی برای جریان نقدی خالص می‌رسند، اما مسیر محاسبه و نوع داده‌های مورد استفاده در آن‌ها متفاوت است. اجازه دهید آن‌ها را وارسی کنیم:

تهیه صورت جریان وجوه نقد به روش مستقیم

در روش مستقیم، حسابدار با تمرکز بر گردش واقعی پول در حساب‌های بانکی و صندوق، تمامی دریافت‌ها و پرداخت‌های نقدی را به‌صورت جداگانه ثبت می‌کند. نخست باید اطلاعات مربوط به دریافت‌های نقدی از مشتریان، بازپرداخت‌های طلب‌ها، پیش‌دریافت‌ها و سایر منابع نقدی گردآوری شود. سپس پرداخت‌های نقدی به تأمین‌کنندگان، کارکنان، دولت و سایر ذی‌نفعان بر اساس فاکتورها و اسناد بانکی استخراج می‌گردد.

در این روش، داده‌ها از دفتر صندوق و حساب‌های بانکی استخراج و مستقیماً در سه بخش فعالیت‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی طبقه‌بندی می‌شوند. نتیجه، تصویری شفاف از جریان‌های واقعی پول است که برای تحلیلگران و مدیران عملیاتی بسیار قابل اتکاست، زیرا میان حسابداری تعهدی و جریان واقعی نقد تمایز قاطع ایجاد می‌کند.

تهیه صورت جریان وجوه نقد به روش غیرمستقیم

روش غیرمستقیم از سود خالص گزارش‌شده در صورت سود و زیان آغاز می‌شود و سپس تعدیلات لازم برای تبدیل آن سود تعهدی به جریان نقدی واقعی انجام می‌گیرد. در این فرآیند، اقلام غیرنقدی مانند استهلاک، ذخایر و تعدیلات دوره‌ای از سود خالص حذف یا اضافه می‌شوند تا اثرشان بر جریان واقعی نقد مشخص گردد.

پس از آن، تغییرات در دارایی‌ها و بدهی‌های جاری بررسی می‌شود؛ برای مثال افزایش موجودی کالا یا حساب‌های دریافتنی نقد را کاهش می‌دهد، در حالی‌که افزایش حساب‌های پرداختنی باعث افزایش جریان نقدی می‌شود. در پایان، همانند روش مستقیم، فعالیت‌ها در سه بخش اصلی صورت جریان وجوه نقد تفکیک می‌شوند تا درک روشنی از منابع و مصارف نقدی شرکت به دست آید. این روش به‌دلیل ارتباط مستقیم با صورت سود و زیان، میان حسابداران و حسابرسان رایج‌تر است و امکان تحلیل رابطه میان سود و نقدینگی را فراهم می‌آورد.

درصورتی که قصد دارید بدانید دارایی جاری و غیرجاری چیست می‌توانید مقاله مربوطه را در سایت سیبا مطالعه نمایید.

مثال واقعی از یک صورت جریان وجوه نقد استاندارد

برای درک بهتر ساختار و کاربرد صورت جریان وجوه نقد، تصور کنید شرکت «پارس الکتریک» در پایان سال مالی ۱۴۰۳ صورت جریان نقدی خود را منتشر کرده است. در بخش فعالیت‌های عملیاتی، این شرکت ۱۲۰ میلیارد ریال وجه نقد از مشتریان دریافت کرده و ۹۰ میلیارد ریال برای خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق و سایر هزینه‌های جاری صرف نموده است؛ در نتیجه جریان نقدی خالص از عملیات، مثبت و برابر با ۳۰ میلیارد ریال گزارش شده است.

در بخش سرمایه‌گذاری، شرکت برای خرید تجهیزات جدید خط تولید، ۴۵ میلیارد ریال هزینه کرده و در مقابل از فروش یکی از ساختمان‌های اداری خود ۲۰ میلیارد ریال نقد دریافت نموده است؛ بنابراین جریان نقدی سرمایه‌گذاری منفی و برابر با ۲۵ میلیارد ریال است. در بخش تأمین مالی، پارس الکتریک با دریافت وام بانکی ۱۵ میلیارد ریال وجه نقد جدید وارد سیستم کرده و هم‌زمان ۱۰ میلیارد ریال سود سهام به سهام‌داران پرداخت کرده است.

حاصل این بخش جریان نقدی مثبت ۵ میلیارد ریالی است. در نهایت، با جمع این سه بخش، تغییر خالص نقدینگی شرکت برابر با ۱۰ میلیارد ریال افزایش اعلام می‌شود؛ عددی که تراز آن با مانده ابتدای دوره در بخش پایانی صورت جریان وجوه نقد درج می‌شود تا تصویری منسجم از گردش واقعی پول در طول سال ارائه گردد.

نکات کلیدی تفسیر صورت جریان وجوه نقد برای مدیران

مدیران با تحلیل صورت جریان وجوه نقد می‌توانند تصمیم‌های دقیق‌تری درباره سرمایه‌گذاری، پرداخت بدهی‌ها و کنترل هزینه‌ها بگیرند. فهم درست جریان نقدی به آن‌ها کمک می‌کند تا بفهمند سلامت مالی شرکت تا چه اندازه واقعی است. نکات کلیدی در تفسیر جریان نقدی عبارت‌اند از:

1. تمرکز بر پایداری جریان نقدی عملیاتی و تشخیص اینکه آیا نقدینگی از فعالیت اصلی شرکت تأمین می‌شود یا منابع موقتی.
2. بررسی روند چند ساله جریان نقدی برای کشف الگوهای رشد، افت یا نوسان شدید نقدینگی.
3. توجه به نسبت جریان نقدی عملیاتی به سود خالص؛ نسبت پایین می‌تواند نشانه کیفیت پایین سود باشد.
4. تحلیل رابطه میان جریان نقدی سرمایه‌گذاری و رشد شرکت؛ جریان منفی در این بخش همیشه منفی تلقی نمی‌شود.
5. ارزیابی توان شرکت در بازپرداخت وام‌ها و تعهدات از طریق جریان نقدی تأمین مالی.
6. بررسی سهم هر سه بخش (عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی) در تغییر خالص نقدینگی برای شناخت مسیر واقعی پول.
7. سنجش هماهنگی میان سیاست‌های تقسیم سود و وضعیت نقدی شرکت تا از فشار بر نقدینگی جلوگیری شود.
8. بررسی اقلام غیرنقدی یا استثنایی که ممکن است جریان واقعی را پنهان کنند.

سخن پایانی سیبا

جمع‌بندی بحث ساخت صورت جریان وجوه نقد به این نکته بازمی‌گردد که این گزارش نه صرفاً یک فرم حسابداری، در اصل ابزاری تحلیلی برای درک سلامت مالی واقعی شرکت است. هرچند ترازنامه و صورت سود و زیان تصویری ایستا از دارایی‌ها و عملکرد ارائه می‌دهند، اما صورت جریان وجوه نقد نمایی پویا از حرکت سرمایه را نشان می‌دهد؛ اینکه پول از کجا آمده، در کجا مصرف شده و چه مقدار از آن باقی مانده است.

در مسیر تهیه این صورت مالی، انتخاب میان روش مستقیم یا غیرمستقیم باید با توجه به ماهیت فعالیت، ساختار حسابداری و نیاز اطلاعاتی مدیران انجام شود. شرکت‌هایی که به شفافیت عملیاتی اهمیت می‌دهند، معمولاً روش مستقیم را برمی‌گزینند، در حالی‌که سازمان‌های بزرگ‌تر با داده‌های پیچیده‌تر، روش غیرمستقیم را ترجیح می‌دهند.